Khi tìm hiểu về can thiệp sớm cho trẻ, nhiều phụ huynh có chung một thắc mắc:
“Con sẽ làm gì trong một buổi can thiệp 1:1? Trẻ sẽ học hay chơi?”
Thực tế, một buổi can thiệp 1:1 cho trẻ không chỉ là học. Đó cũng không phải là chơi tự do. Mỗi hoạt động đều hướng đến một mục tiêu cụ thể. Trẻ được tạo cơ hội để tương tác, giao tiếp và rèn luyện kỹ năng. Tại Phòng khám Đa khoa Hoàng Hà, chuyên viên xây dựng hoạt động dựa trên khả năng của từng trẻ. Nội dung cũng được điều chỉnh theo mục tiêu can thiệp. Vậy một buổi can thiệp thường diễn ra như thế nào?
1. Kết nối với trẻ trước khi đưa ra yêu cầu
Trước tiên, chuyên viên quan sát trạng thái của trẻ. Trẻ có đang thoải mái không? Trẻ có sẵn sàng tương tác không? Trẻ đang quan tâm đến điều gì? Từ những quan sát đó, chuyên viên lựa chọn cách tiếp cận phù hợp. Trẻ có thể bắt đầu bằng một trò chơi hoặc hoạt động mà mình yêu thích. Qua đó, chuyên viên tạo sự kết nối với trẻ. Khi trẻ cảm thấy an toàn và sẵn sàng, chuyên viên mới đưa ra yêu cầu phù hợp. Đây là nguyên tắc quan trọng trong quá trình can thiệp:
Kết nối trước – yêu cầu sau.
2. Xác định mục tiêu cho từng buổi can thiệp
Mỗi trẻ có nhu cầu khác nhau. Vì vậy, nội dung của mỗi buổi cũng không giống nhau. Tùy khả năng của trẻ, chuyên viên có thể tập trung vào một số mục tiêu như:
- Tăng khả năng chú ý.
- Tăng tương tác với người khác.
- Phát triển giao tiếp và ngôn ngữ.
- Tập bắt chước.
- Học cách làm theo hướng dẫn.
- Phát triển kỹ năng chơi.
- Học cách chờ đợi và luân phiên.
- Hỗ trợ điều chỉnh hành vi.
- Rèn luyện kỹ năng vận động.
- Phát triển kỹ năng tự lập.
Mục tiêu càng rõ, hoạt động càng có định hướng. Đồng thời, chuyên viên cũng dễ theo dõi những thay đổi của trẻ qua từng giai đoạn.
3. Học có cấu trúc, chơi có mục tiêu
Không phải lúc nào trẻ cũng cần ngồi tại bàn để học. Trong một buổi can thiệp trẻ chậm nói, trẻ có thể tham gia nhiều hoạt động khác nhau. Đó có thể là hoạt động có cấu trúc, trò chơi tương tác hoặc hoạt động vận động. Thời gian nghỉ cũng được bố trí khi cần thiết. Điều quan trọng là mỗi hoạt động đều có mục tiêu.
Ví dụ, một trò chơi đơn giản có thể giúp trẻ học cách:
- Chú ý đến người đối diện.
- Bắt chước hành động.
- Yêu cầu điều mình muốn.
- Đưa ra lựa chọn.
- Chờ đến lượt.
- Tương tác qua lại.
Vì vậy, “chơi” trong can thiệp không có nghĩa là chơi tự do. Chuyên viên lựa chọn trò chơi dựa trên mục tiêu phát triển của trẻ. Sau đó, hoạt động được hướng dẫn và điều chỉnh trong quá trình thực hiện.
4. Tạo khoảng chờ để trẻ chủ động
Nhiều người lớn có thói quen nói thay hoặc làm thay trẻ. Tuy nhiên, trẻ cần có cơ hội để tự phản hồi. Vì vậy, chuyên viên có thể tạo ra những khoảng chờ phù hợp. Khoảng chờ giúp trẻ có thêm thời gian để xử lý thông tin. Trẻ cũng có cơ hội suy nghĩ và lựa chọn cách phản hồi. Phản hồi của trẻ không nhất thiết phải bằng lời nói. Trẻ có thể sử dụng ánh mắt, cử chỉ hoặc âm thanh. Trẻ cũng có thể dùng từ ngữ khi đã có khả năng.
Chẳng hạn, thay vì đưa ngay món đồ trẻ muốn, chuyên viên có thể chờ trẻ nhìn, chỉ tay hoặc phát âm để yêu cầu. Một vài giây chờ đợi đúng lúc có thể tạo ra cơ hội giao tiếp rất quan trọng.
5. Ghi nhận những phản hồi của trẻ
Trong quá trình can thiệp trẻ chậm nói, mỗi phản hồi phù hợp đều cần được ghi nhận. Đó có thể là một ánh mắt. Đó cũng có thể là một cử chỉ hoặc âm thanh. Với trẻ đã có ngôn ngữ, đó có thể là một từ hoặc một câu. Ngay cả việc trẻ ngồi lại, chờ đến lượt hoặc làm theo hướng dẫn cũng là những kỹ năng đáng ghi nhận. Khi trẻ có phản hồi phù hợp, chuyên viên đưa ra phản hồi tích cực và hình thức củng cố phù hợp.
Qua đó, trẻ có thêm động lực để lặp lại kỹ năng.
6. Kết thúc buổi can thiệp một cách phù hợp
Cách kết thúc cũng là một phần của buổi can thiệp. Trẻ được báo hiệu khi hoạt động sắp kết thúc. Sau đó, chuyên viên chuyển trẻ sang hoạt động cuối cùng một cách phù hợp. Trẻ cũng được ghi nhận những nỗ lực trong buổi học. Sau buổi can thiệp, phụ huynh có thể trao đổi với chuyên viên về quá trình tham gia của trẻ.
Nội dung trao đổi có thể gồm:
- Trẻ đã thực hiện được kỹ năng nào?
- Trẻ còn gặp khó khăn ở đâu?
- Trẻ phản ứng như thế nào với hoạt động?
- Gia đình có thể tiếp tục hỗ trợ trẻ ra sao?
Sự phối hợp giữa gia đình và chuyên viên giúp việc hỗ trợ trẻ được thống nhất hơn.
Vì sao can thiệp 1:1 cần được cá nhân hóa?
Mỗi trẻ có một tốc độ phát triển khác nhau. Trẻ cũng có sở thích, khả năng và nhu cầu khác nhau. Vì vậy, một chương trình phù hợp với trẻ này chưa chắc phù hợp với trẻ khác. Can thiệp 1:1 cho trẻ tạo điều kiện để chuyên viên tập trung vào từng trẻ. Hoạt động có thể được điều chỉnh theo khả năng và mục tiêu của trẻ. Cách tiếp cận này đặc biệt quan trọng với trẻ chậm nói, trẻ gặp khó khăn về giao tiếp hoặc trẻ có những vấn đề liên quan đến phát triển.
Khi nào cha mẹ nên đưa trẻ đi đánh giá?
Cha mẹ nên quan sát sự phát triển của trẻ trong sinh hoạt hằng ngày. Nếu trẻ chậm nói, ít giao tiếp hoặc ít tương tác với người khác, cha mẹ nên cân nhắc cho trẻ đi đánh giá. Ngoài ra, phụ huynh cũng nên lưu ý khi trẻ gặp khó khăn trong việc chú ý, bắt chước, chơi hoặc làm theo hướng dẫn.
Đánh giá phát triển giúp xác định rõ hơn khả năng hiện tại của trẻ. Từ đó, chuyên viên có thể đưa ra định hướng hỗ trợ phù hợp. Phát hiện sớm và hỗ trợ phù hợp có thể tạo thêm cơ hội để trẻ phát triển các kỹ năng cần thiết.
Can thiệp sớm cho trẻ tại Phòng khám Đa khoa Hoàng Hà
Tại Phòng khám Đa khoa Hoàng Hà, hoạt động can thiệp được định hướng theo nhu cầu của từng trẻ. Chuyên viên tập trung vào các mục tiêu phù hợp với khả năng hiện tại. Hoạt động cũng được điều chỉnh trong quá trình thực hiện. Bên cạnh đó, gia đình được phối hợp để theo dõi và hỗ trợ trẻ. Mục tiêu không phải là để trẻ hoàn thành thật nhiều bài tập trong một buổi. Điều quan trọng hơn là trẻ có cơ hội tương tác, giao tiếp, học kỹ năng và từng bước tiến bộ. Mỗi tiến bộ dù nhỏ đều có giá trị. Đó có thể là một ánh mắt, một cử chỉ, một âm thanh hoặc một lần trẻ chủ động giao tiếp. Những bước tiến nhỏ ấy có thể trở thành nền tảng cho những kỹ năng lớn hơn trong tương lai.
Phòng khám Đa khoa Hoàng Hà
Trung tâm Can thiệp Trẻ chậm nói – Tự kỷ Hoàng Hà
Địa chỉ: 266 Quang Trung, Ba Đồn, Quảng Trị
Hotline: 0357.020.567
